fbpx

Rodzicielstwo bliskości

Rodzicielstwo bliskości (RB) to styl wychowywania dziecka, który za kluczowe w opiece uznaje tworzenie bliskiej więzi z dzieckiem. Aby to osiągnąć niezbędne jest umiejętne odczytywanie wskazówek wysyłanych przez dziecko i reagowanie na nie w adekwatny, wrażliwy sposób. Zakłada naturalne podążanie rodzica za potrzebami dziecka. 

 

Istnieje wiele mitów na temat rodzicielstwa bliskości. Często spotykanym jest to, że wychowywane w ten sposób dziecko będzie “rządzić” rodzicami. Albo, że dziecko będzie rozpieszczone. Być może wynika to z istnienia koncepcji odmiennych od RB, które zakładają, że to dziecko ma się przystosować do planów i grafiku dorosłego człowieka. A może dlatego, że dzieci wychowywane w RB łatwiej komunikują swoje potrzeby. Ważne żeby pamiętać, że wcale nie chodzi o rezygnowanie z własnych potrzeb, czy przedkładanie potrzeb dziecka ponad swoje. Rodzicielstwo bliskości, to równość i godność wszystkich. Tworzenie takich relacji, które uwzględniają potrzeby zarówno dzieci jak i dorosłych. A badania nad więzią emocjonalną i rozwojem mózgu przemawiają za zasadnością i przynajmniej rozważaniem opiekowania się dzieckiem w tym stylu.

 

Emocje rodziców

Rodzice niemowląt na co dzień mają do czynienia z całą gamą emocji i trudnych zachowań, takich jak płacz, złość, lęk, czy niepokój. Stałe doświadczanie negatywnych emocji przez dziecko może powodować nieodwracalne zmiany w mózgu. Te z kolei przyczyniają się do występujących później problemów rozwojowych.

 

Rodzicielstwo bliskości wskazuje na sposoby radzenia sobie z tymi zachowaniami tak, aby łagodzić poziom stresu u niemowlaków. Te strategie stosowane u starszych dzieci mogą również obniżyć poziom stresu przynosząc korzyści fizyczne jak i psychiczne. Rodzicielstwo bliskości w praktyce pozwala tworzyć mniej stresujące sytuacje, co wpływa na rozwój mózgu i późniejsze bardziej przystosowawcze reakcje w trudnych sytuacjach. Badania pokazują, że obniżony poziom stresu w dzieciństwie zmniejsza problemy zdrowia psychicznego w późniejszym rozwoju. 

 

Inną ważną korzyścią psychologiczną rodzicielstwa bliskości jest bezpieczny styl przywiązania. Jest to skłonność dziecka do szukania kontaktu z rodzicem, kiedy znajdzie się w trudnej sytuacji i regulacji emocji (pocieszenia) przez ten kontakt. Wynikiem bezpiecznego przywiązania i skuteczniejszej regulacji emocji bardziej efektywne angażowanie się w niezbędne zadania rozwojowe, w tym relacje z rówieśnikami i naukę w szkole.

 

Filary rodzicielstwa bliskości

Nazwa rodzicielstwo bliskości zostało stworzone w 1998 roku równolegle przez kilku badaczy i praktyków. Było nazywane także naturalnym rodzicielstwem (nieco niefortunna nazwa) lub empatycznym rodzicielstwem. Opieka nad dzieckiem w tym nurcie opiera się na głównie na karmieniu piersią na żądanie, noszeniu i trzymaniu dziecka przez znaczną część czasu, spaniu w bliskości z dzieckiem, wrażliwym i troskliwym reagowaniu na płacz dziecka. 

 

W Polsce znany jest podręcznik rodzicielstwa bliskości autorstwa Williama (pediatry) i Marthy (pielęgniarki) Sears. Opisują oni 7 filarów RB.

  1. Bycie jak najbliżej dziecka tuż po narodzinach.
  2. Karmienie piersią.
  3. Noszenie dziecka i utrzymywanie bliskiego kontaktu, gdy tylko to jest możliwe.
  4. Spanie w bliskości z dzieckiem.
  5. Wiara, że dziecko płacze, aby się komunikować.
  6. Wystrzeganie się trenerów dzieci, którzy proponują aby np. karmić dziecko o sztywno określonych godzinach.
  7. Równowaga i dbanie o własne potrzeby w czasie zajmowania się dzieckiem.

 

Nie chodzi tu o mechaniczne stosowanie tych zasad. Można je wszystkie wcielić życie i nie tworzyć bliskiej więzi ze swoim dzieckiem. Co jest istotne to wrażliwość na wskazówki wysyłane przez dziecko i adekwatne reagowanie. Można wcielić w życie wszystkie 7 filarów, jednak bez bacznej obserwacji i wrażliwych, adekwatnych reakcji, trudno będzie o wytworzenie własnego języka dziecka i rodzica. 

 

Szybkie reagowanie

Behawioryści zastanawiali się, czy reagowanie na dziecięcy płacz braniem na ręce nie będzie powodowało wzmocnienia tego zachowania. Jednak z badań nad sposobami reakcji na płacz niemowląt wyłania się spójna konkluzja. Wysoka responsywność na wczesne oznaki stresu, zwłaszcza te poprzedzające płacz nie powodują do częstszych wybuchów płaczu.

Takie wczesne reagowanie i zapobieganie rozwinięciu reakcji jaką jest płacz jest możliwe, gdy niemowlęta są w bliskim kontakcie z opiekunem. Rodzicielstwo bliskości proponuje właśnie taki model. Rodzice, którzy są czuli na różnego rodzaju komunikaty wysyłane przez niemowlęta zazwyczaj spędzają z nimi więcej czasu. To powoduje wspólne zaangażowanie w większą liczbę pozytywnych interakcji i rozwój systemu komunikacji, który w miarę upływu czasu zastępuje płacz.

 

Noszenie i trzymanie dziecka

Wiele badań wskazuje, że dzieci, które są dużo noszone i trzymane w objęciach płaczą o wiele mniej niż dzieci podnoszone tylko w chwilach płaczu i trzymane tylko w czasie karmienia. Kultura ma duży wpływ na to ile dziecko przebywa w bliskości z rodzicem. W zachodnich kulturach niestety częste jest odkładanie dzieci do wszelkiego rodzaju nosidełek, bujadełek i pozostawianie ich tam przez jak długi czas. Wydaje się, żę bliskość cielesna z dzieckiem jest ważna zarówno dla jego zdrowia i życia. Ewolucyjnie to zachowanie ma wielki sens. Dawno dawno temu, obecność “dużego” ssaka w pobliżu chroniła przed atakiem drapieżników i dawała poczucie bezpieczeństwa. W czasach, gdy kobiety zajmowały się domem i dziećmi, rodzicielstwo bliskości było czymś naturalnym. Dziś wydaje się dawać wskazówki na jak najlepszespsoby opieki na maluchami. 

 

Karmienie piersią

Karmienie piersią zapewnia niemowlętom szereg korzyści zdrowotnych. Nawet w nowoczesnych społeczeństwach, w których zagrożenia zdrowotne te nie występują w tak dużym nasileniu jak kiedyś, jest to najlepszy sposób na odżywianie dziecka. WHO i rozmaite towarzystwa lekarskie zajmujące się badaniami i formułowaniem zasad opieki nad dziećmi wymienia wiele korzyści związanych z karmieniem piersią. 

  • Zmniejszenie odsetka zespołu nagłej śmierci łóżeczkowej.
  • Zmniejszenie późniejszych wskaźników zapadalności na choroby takie jak:
    • cukrzyca, 
    • niektóre nowotwory, 
    • otyłość i astma u starszych dzieci.
  • Korzyści w zakresie rozwoju poznawczego dziecka. 

 

Pomimo wielu korzyści z karmienia piersią, odsetek matek, które próbują karmienia piersią utrzymuje się w USA na poziomie około 70% w USA, a jedynie około 33% kontynuuje karmienie piersią w jakimkolwiek stopniu 6 miesięcy po porodzie. Wśród rodziców stosujących podejście rodzicielstwa bliskości średni okres karmienia piersią wynosi ok 4 lat.

 

Spanie w bliskości z dzieckiem

Rodzicielstwo bliskości zakłada wspólne spanie z dzieckiem. Ma ono kilka zalet. Udowodniono, że dzieci które śpią w łóżku rodziców lub w bliskości z nimi, np. w dostawnym łóżeczku rzadziej dotyka zespół nagłej śmierci łóżeczkowej. Badania dowodzą, że wspólne spanie wpływa na regulowanie procesów fizjologicznych u dziecka. Dodatkowo spanie w bliskości z dzieckiem wspiera karmienie piersią i jest wygodne, bo nie trzeba się nigdzie przemieszczać w środku nocy. Ważne żeby dziecko nie spało pomiędzy dwójką dorosłych, bo może to być niebezpieczne – grozi np. nieświadomym wtoczeniem się w trakcie snu rodzica na dziecko.

 

Zalety rodzicielstwa bliskości

Rodzic wrażliwy na sygnały dziecka, zapewnia troskliwą i wspierającą opiekę nad niemowlakiem i w późniejszym okresie dorastania dziecka. Dzięki temu stwarza ciepłe i akceptujące środowisko do rozwoju. W szczególności bliski, pozytywny ton interakcji i dostarczanie poczucia bezpieczeństwa, sprawiają, że dziecko poszukuje kontaktu z rodzicem wzmacniając w ten sposób bliską więź. Dziecko uczy się, że może polegać na rodzicach w chwilach stresu i uzyskać od nich pocieszenie. To zapewnia optymalny rozwój obszarów w mózgu odpowiedzialnych za radzenie sobie ze stresem.

 

Wiele badań potwierdza fakt, że dzieci posiadające bezpieczny wzorzec przywiązania mają bardziej elastyczny sposób reagowania na stres i szukają pomocy u dorosłych, aby radzić sobie w trudnych sytuacjach. Ponadto odznaczają się większą wytrwałością i entuzjazmem w sytuacjach rozwiązywania problemów oraz lepszym rozumiem siebie i innych. To wszystko zaś przekłada się na większe kompetencje w kontaktach z rówieśnikami. Dla tych zalet być może warto zapoznać się z tym modelem rodzicielstwa i zastosować je chociażby częściowo w codziennym życiu.

 

Jeśli jesteś świeżo upieczonym rodzicem, tutaj znajdziesz informacje o psychologicznym spojrzeniu na połóg.