fbpx
psychodynamiczna psychoterapia grupowa

Psychodynamiczna psychoterapia grupowa

Psychodynamiczna psychoterapia grupowa swój początek wzięła z połączenia teorii psychoanalitycznych z teoriami nauk społecznych tj. antropologią kulturową, socjologią i psychologią społeczną. Działo się to w latach trzydziestych dwudziestego wieku. Do osób, które badały i wdrażały do terapii wątki z tych dziedzin należeli Virginia Sair, Erich Fromm, czy Karen Horney. Ogólnie rzecz biorąc zakwestionowano biologiczne ujęcie człowieka, któremu bliski był Freud. Odwrócono się od tezy, w której kultura i społeczeństwo są siłami przeciwstawnymi człowiekowi. Uznano, że człowiek stworzył kulturę i z niej korzysta więc to nieodłącznie wpływa na jego funkcjonowanie. Ponadto uznano, że różne kultury wyzwalają w człowieku różnego rodzaju potrzeby i zainteresowania. Udowodniono tym samym, że może istnieć wiele wzorów relacji człowieka zarówno ze społeczeństwem, jak i z kulturą.

 

Z tego wpisu dowiesz się kilku rzeczy na temat psychodynamicznej psychoterapii grupowej:

  • Jak wyglądały jej początki?
  • Kto był pionierem i co wyróżniało jego podejście?
  • Jakie są główne założenia?
  • Jaka jest rola terapeuty?
  • Jakie cele są możliwe do osiągnięcia?

 

Początki teorii psychoterapii grupowej

Wielu analityków, zwłaszcza tych badających teorie społeczne odrzuciło niektóre formułowane przez Freuda zalecenia. Przykładem jest podejście “archeologiczne” aby analizować jedynie przeszłe wydarzenia, które wpływają na aktualne życie. Odrzucono również to, że jedynie wgląd i uświadomienie sobie niektórych związków obecnych zachowań z przeszłymi wydarzeniami prowadzą do wyzdrowienia. Miało to duży wpływ na stosowane techniki analityczne. Psychoterapia grupowa zintegrowała to podejście. W terapii zaczęto bowiem zwracać uwagę nie tylko na wygląd, ale przede wszystkim na ponowne przeżycie emocjonalne sytuacji z przeszłości. 

 

Jerzy Pawlik (jeden z pierwszych analityków grupowych w Polsce) w swojej książce Psychoterapia analityczna. Zjawiska i procesy grupowe, pisze “Przeżywając na nowo, poznając i integrując różne aspekty swoich przeszłych i teraźniejszych doświadczeń, pacjent uzyskuje nowe spojrzenie na siebie i swoje związki z ludźmi i wypracowuje nowe, bardziej dojrzałe i satysfakcjonujące sposoby rozwiązywania problemów.”

 

Tak więc wraz z czasem osobowość jednostki była stawiana w nowym świetle, zgodnym z wynikami ówczesnych badań. Możliwości, ograniczenia i zaburzenia człowieka były widziane przez pryzmat grup – rodziny, grupy rówieśniczej, czy zawodowej.

 

Pierwsze próby grupowych form terapii

Psychodynamiczna psychoterapia grupowa i pierwsze analityczne grupy były prowadzone w sposób eksperymentalny, w weekendy lub podczas wakacji przez Triganta Burrowa. Nie wszyscy uczestnicy grupy byli pacjentami z konkretnymi problemami. Sam prowadzący stanowił część grupy. Z czasem jego grupy zaczęły przypominać w formie dzisiejsze grupy analityczne. Czyli były prowadzone raz w tygodniu przez około godzinę. Ich celem miało być poznanie własnego funkcjonowania w środowisku grupowym. Psychoterapia grupowa niestety nie zapisała Burrowa w znaczący sposób na kartach historii psychoterapii analitycznej. Prawdopodobnie dlatego, że w ówczesnych ortodoksyjnych czasach był raczej typem “wywrotowca”. Znana jest historia, w której Burrow zamienił się miejscami ze swoim pacjentem, przez którego był analizowany, gdy ten nie zgadzał się z jego interpretacjami. 

 

Burrow zakwestionował także twierdzenia Freuda o tym, że to środowisko wpływa w sposób zaburzający na jednostkę. Odwrócił pytanie – może jest tak, że to zaburzone środowisko powoduje zachwiane funkcjonowanie jednostki? Działania Burrowa, na ówczesne czasy eksperymentalne i nowatorskie zostały opisane i odkryte około dwudziestu lat później przez Foulkesa.

 

Pionierzy grupowych form psychoterapii psychodynamicznej

Psychodynamiczna psychoterapia grupowa u swych początków miała kilku ojców. Do osób, które zapoczątkowały praktykę i rozwój teorii mających zastosowanie w terapii grupowej zaliczają się Slavson (psychoanaliza w grupie), Foulkes (grupowa analiza), Bion (psychoanaliza grupy). Każde z powyższych podejść w różny sposób traktuje grupę lub jednostkę w grupie. W znaczący sposób różnią się również specyfiką roli i działaniami analityka w trakcie terapii grupowej. 

 

Psychoanaliza w grupie koncentruje się na pojedynczej osobie w grupie, minimalizując wpływ grupy jako całości na poszczególnych członków.  Psychoanaliza grupy zakłada skupienie się na grupie jako całości z pominięciem pojedynczych jej członków. Zaś grupowa analiza i podejście Foulkesa wydaje się być zbalansowane pomiędzy tymi dwoma nurtami. Tym ostatnim będziemy się dalej zajmować. Grupowa analiza jest bowiem podejściem, na którym bazuje Instytut Analizy Grupowej “Rasztów”, w którym odbywałam szkolenie. Psychoterapia grupowa w podejściu psychodynamicznym, prowadzona w poradniach i szpitalach również bazuje głównie na tym podejściu.

 

Założenia psychoterapii grupowej

Grupa jest widziana jako dynamicznie zmieniająca się sieć interakcji emocjonalnych i wymian zachodzących w grupie a także problemów pojedynczych pacjentów. Wszystkie połączenia między poszczególnymi osobami i terapeutą stanowią dynamiczną całość. Oznacza to, że każdy z pacjentów tworzy część różnego rodzaju układów grupowych, czy to terapeutycznych, czy rodzinnych. Wnosi tym samym swoje emocje, doświadczenia i fantazje w każdy z tych układów. Psychodynamiczna psychoterapia grupowa ma na uwadze zarówno indywidualną osobę, jak i połączenia które tworzy “tu i teraz”. Z innymi pacjentami, terapeutą i ważnymi osobami w swoim życiu.

 

Rola terapeuty w psychodynamicznej terapii grupowej

Rolą terapeuty jest ułatwienie rozwoju procesu grupowego i sprawienie, aby grupa i jej uczestnicy stawali się jak najbardziej samodzielni i w rozwiązywaniu wspólnych problemów, jak i problemów jej poszczególnych członków. Terapeuta mówi przede wszystkim do grupy jako całości. Wychwytuje wspólne dla całej grupy wątki z nastawieniem na “wspólny mianownik”. Możliwe są również komentarze skierowanie do pojedynczych osób, jednak są one rzadsze.

 

Kluczowe jest aby terapeuta obserwował, rozumiał i interpretował proces, który dzieje się w grupie. Przede wszystkim terapeuta powinien być otwarty na różnego rodzaju doświadczenia traumy i niespełnione oczekiwania. Starać się je rozumieć o odnosić do teorii związanych z poszczególnymi fazami rozwoju psychicznego, społecznego i tworzenia się więzi. Terapeuta musi umieć analizować własne stany w odpowiedzi na to co dzieje się w grupie. Dlatego tak ważne jest, aby wcześniej sam przeszedł własną psychoterapię. Ponadto terapeuta powinien umieć interpretować różnego rodzaju przejawy ekspresji uczuć. Postawę w trakcie wypowiedzi, czy w trakcie milczenia. A także różne widoczne reakcje fizjologiczne – uderzenia ciepła, pocenie się, ziewanie, kasłanie itp. Niezwykle ważne jest także interpretowanie wnoszonych przez pacjentów treści. Przybiera ono formę wypowiedzi, dzięki którym pacjenci zyskują znaczenie i rozumienie nieświadomych aspektów komunikacji i procesów zachodzących w grupie.

 

Psychodynamiczna psychoterapia grupowa i jej cele

Jeśli chodzi o cele w terapii grupowej, jak pisze Jerzy Pawlik “Celem grupowej analizy jest uwolnienie pacjenta od sił, które hamują jego osobisty rozwój i nie pozwalają na pełne wykorzystanie możliwości.” W praktyce oznacza to takie prowadzenie terapii, gdzie pacjent zyskuje coraz większą dojrzałość i samodzielność w rozwiązywaniu problemów w kontaktach z innymi, które doprowadziły do wytworzenia rozmaitych objawów.


Według Petera Kuttera, aby mogło dojść do trwałych zmian u pacjenta niezbędne jest działanie wglądu, który pacjent otrzymuje dzięki interpretacjim i korektywne emocjonalne doświadczenie. Proces prowadzący do wyleczenia ubiera w siedem kroków:


1/ powtórzenie wzorów interakcji w sytuacji grupowej
2/ wgląd analityka w wytworzoną sytuację
3/ interpretacja analityka dotycząca grupowego „tu i teraz”
4/ wgląd uzyskany przez uczestników grupy
5/ odrzucenie reaktywowanych wzorców zachowań
6/ przeżycie korektywnego emocjonalnego doświadczenia
7/ uzyskanie nowego wglądu w związku z nowym korektywnym doświadczeniem

Psychodynamiczna psychoterapia grupowa prowadzi do lepszego poznania siebie – własnych emocji, zachowań i preferencji. Uczy jak tworzyć relacje z innymi ludźmi, modyfikuje dotychczasowe sposoby tworzenia więzi z innymi. Badania pokazują, że osoby z zaburzeniami osobowości, zaburzeniami nastroju, lękowymi, nerwicowymi i somatycznymi w znacznym stopniu poprawiają swoje funkcjonowanie po zakończeniu terapii. Poprawę zwykle uznaje się, gdy pacjent doświadcza mniejszej liczby objawów bądź ich ustąpienia, a także zaczyna korzystać z dojrzalszych mechanizmów obronnych.

 

Wpis opracowano na podstawie książki Psychoterapia analityczna. Zjawiska i procesy grupowe pod redakcją Jerzego Pawlika.

 

Tutaj przeczytasz o niezbędniku uczestnika psychoterapii.