fbpx

Emocje w podejmowaniu decyzji

Z tego artykułu dowiesz się:

  • O początkach badań nad połączeniem mózgu racjonalnego i emocjonalnego
  • O brakach w decyzjach podejmowanych bez udziału emocji
  • Co jest niezbędne, żeby podejmować decyzje z udziałem emocji
  • Co noblista w dziedzinie ekonomii ma do powiedzenia na ten temat

Historia Eliota

Antonio Damasio, słynny neurolog, miał kiedyś pacjenta imieniem Eliot. Pacjent ten po wycięciu guza wielkości małej pomarańczy z okolic płata czołowego stracił umiejętność podejmowania trafnych decyzji. A trzeba dodać, że przed operacją był wziętym radcą prawnym. Eliot po operacji zmienił się nie do poznania. Nie mógł na dłużej zagrzać nigdzie miejsca, stał się obojętny w relacjach interpersonalnych. Opuściła go żona i stracił wszystkie oszczędności na skutek nietrafnych inwestycji. Co takiego się stało w trakcie operacji, co spowodowało zmianę jego sytuacji życiowej i utratę możliwości podejmowania dobrych decyzji?

Mimo, że intelektualnie był tak samo sprawny, jak przed operacją, stał się obojętny na sygnały wysyłane z otoczenia, żadne upomnienia w pracy nie skutkowały, stracił umiejętność odróżniania spraw istotnych od mało ważnych i nie był w stanie na tej podstawie podejmować decyzji. Jego zdolności logicznego myślenia, pamięć, uwaga i wszystkie inne funkcje poznawcze były bez zarzutu. Nie przejawiał on jednak żadnych uczuć w stosunku do tego co mu się przytrafiało. Opowiadał o tragicznych konsekwencjach swojego życia w zupełnie obojętny sposób. Damasio pisze, że był bardziej przejęty jego sytuacją niż sam zainteresowany.

Okazało się, że wraz z operacją Elliot utracił połączenie między ośrodkami odpowiedzialnymi za logiczne myślenia w płatach czołowych a ciałem migdałowatym, które w mózgu jest emocjonalnym centrum przetwarzania informacji. Elliot potrafił logicznie rozkładać problemy na czynniki pierwsze, jednak nie umiał nadać im wartości emocjonalnej.

Emocje nadają wartości czynnikom decyzyjnym 

Ta historia jest być może skrajnym przypadkiem tego jak można działać nie łącząc intelektualnych wskazówek z emocjami. Kluczowy wniosek z tej historii płynący dla większości osób, które nie przeszły operacji płata czołowego mózgu jest taki, że bez uwzględnienia emocji w podejmowaniu decyzji jesteśmy pozbawieni ważnego składnika, który sprawia, że nasze wybory stają się lepsze. Dlaczego?

Emocje pełnią rolę alarmującą. Można tu nawiązać do człowieka pierwotnego, który jeszcze bez dobrze wykształconych płatów czołowych kierował się w większym stopniu impulsami i decyzję o ucieczce podejmował na skutek poruszających się w oddali postaci, czy szmeru w krzakach sugerującego czające się tam groźne zwierzę. Do dziś ośrodki generujące te impulsy nadal są w naszych mózgach, jednak zdążyły skoordynować swoje działania z wyższymi instancjami, które przejmują kontrolę nad impulsami i decydują o naszym zachowaniu. Szmery w ciemnym pokoju wieczorem mogą nas zaniepokoić, jednak zanim zadzwonimy na policję, nasz mózg analizuje, czy to jest konieczne.

Co więc jest najważniejsze w podejmowaniu decyzji z uwzględnieniem emocji? Otóż, jest to bieżąca świadomość naszych przeżyć emocjonalnych i adekwatne uwzględnianie ich w podejmowanych wyborach. Na szczęście jeśli wydaje Ci się, że masz braki w tej umiejętności, można ją z powodzeniem ćwiczyć i rozwijać.

Samoświadomość, czyli zwracanie uwagi na emocje

Emocje to motywatory i inhibitory naszych działań. Pojawiają się na skutek usłyszanych słów, sytuacji, czy innych bodźców wokół nas. Warto mieć świadomość, jaki bodziec wywołał reakcję i na co konkretnie reagujemy. Czy słowa albo dana sytuacja wywołały w nas niepokój, złość czy może zażenowanie? Jak to może wpłynąć na podejmowane przez nas decyzje? Kierowanie się uczuciem złości może sprawić, że zbyt wąsko widzimy daną sytuację i jej kontekst. W związku z tym jest szansa, że przy podejmowaniu decyzji umknął nam jakieś istotne elementy, niedostrzegane z powodu wzburzenia. Badania nad wpływem emocji na podejmowanie decyzji prowadził Daniel Kahneman który otrzymał nagrodę Nobla w dziedzinie ekonomii, między innymi za tę część swojej pracy.

Co odkrył Daniel Kahneman?

Jakie istotne czynniki mają wpływ na podejmowane przez nas decyzje?

Spójność historii

Nasze decyzje możemy podejmować na podstawie tego, jak spójna wydaje się nam historia wokół danej sprawy. Im spójniejsza historia, tym bardziej prawdopodobne, że dokonamy pozytywnej oceny, bowiem spójne sytuacje dodają nam pewności że wszystko jest w porządku. Nie wyłapujemy żadnych niepokojących sygnałów, które mogłyby uruchomić w nas proces weryfikacji faktów. Wniosek – nawet najbardziej pociągająca historia warta jest analizy, gdy na jej podstawie podejmujemy decyzję.

Kolejność zdarzeń i emocje jakie wywołują

Kolejność zadawanych pytań w różnych sytuacjach ma wpływ na nasze reakcje i odpowiedzi. Przykładem jest tu badanie, gdzie studenci odpowiadali na dwa pytania. Pierwsze, jak oceniasz swoją satysfakcję z życia. Drugie, o liczbę randek odbytych ostatnim czasie. W przypadku kolejności pytań 1 i 2 korelacja z odpowiedzią wyniosła 0. W przypadku kolejności 2 i 1, korelacja wyniosła 0.66. Co znaczy, że reakcja emocjonalna na pytanie związane z liczbą randek wpłynęła na odpowiedź o zadowolenie z życia, mimo że wiadomo – chodzenie na randki nie jest jedynym czynnikiem wpływającym na satysfakcję z życia. 

Kontekst sytuacyjny

Kontekst sytuacyjny ma ogromne znaczenie w podejmowaniu decyzji. W momencie, gdy w Europie wydarzyło się wiele ataków terrorystycznych i w społeczeństwie panował ogromny lęk i obawa przed kolejnymi, przeprowadzono badanie w którym osoby badane decydowały o zakupie polisy ubezpieczeniowej na życie. Pytania brzmiały – 1. „Ile zapłacisz za polisę ubezpieczeniową o wartości 100.000 w przypadku śmierci z dowolnego powodu?” 2. „Ile zapłacisz za polisę ubezpieczeniową o wartości 100.000 w przypadku śmierci na skutek ataku terrorystycznego?”  Badani częściej byli chętni płacić więcej za polisę zabezpieczającą na skutek ataku, mimo że wartość polisy w obu przypadkach była taka sama. Co więcej wariant pierwszy uwzględniał szerszą opcję potencjalnych wypadków, był więc korzystniejszy. Wniosek – ze strachu przed atakiem, który w owym czasie był kontekstem sytuacyjnym, badani podejmowali nieracjonalną decyzję (węższy zakres ubezpieczenia, za wyższą cenę).  

Podsumowanie

Co jest warte zapamiętania, to że przy podejmowaniu decyzji, niektóre z branych pod uwagę elementów mają dla nas wartość emocjonalną. Wybór oparty jedynie na intelektualnych rozważaniach może nie być trafny. Emocje pełnią ważną rolę alarmującą, dlatego należy je pod uwagę. Jednocześnie zawsze warto poddać analizie ich źródło i zasadność. Jest to możliwe pod warunkiem, że mamy samoświadomość a umiejętność identyfikowania i nazywania emocji nie jest nam obca. Nie warto podejmować decyzji pod wpływem intensywnych emocji. Należy dać sobie czas na wyciszenie i przenalizowanie szerszego kontekstu sytuacji. Uwzględnić zarówno czynniki analityczne jak i emocje, które pojawiły się w nas w trakcie całego procesu decyzyjnego.